3 krajcary Jerzego Rudolfa i Jana Chrystiana z 1606 r.

Złotostocka mennica znalazła się pod władzą książąt legnicko-brzeskich w 1599 roku, kiedy to Joachim Fryderyk nabył od Piotra Woka Złoty Stok za kwotę 15 000 talarów*. Chociaż pierwszymi monetami wybitymi przez syna Jerzego II były dukaty z 1600 r., to najpopularniejszym nominałem na przestrzeni ponad 20 lat funkcjonowania mennicy były monety 3 krajcarowe. 

Monety o tym nominale pochodzące z pierwszych lat działalności mennicy należą do rzadkich, zarówno te bite przez Joachima Fryderyka, jak i jego synów Jerzego Rudolfa oraz Jana Chrystiana. 3-krajcarówki wytwarzane w początkowym okresie wspólnego panowania obu książąt (lata 1603 – 1606), w  katalogach opisane są stopniami rzadkości od R1 do R8. Z czego ten najwyższy jest przypisany do monety z 1606 r, gdzie data jest w pełni zapisana, a nie przybiera skróconej formy 606. Paradoksalnie jednak ta odmiana wydaje się najbardziej dostępna i w ostatnich latach jest stosunkowo często oferowana (kilkanaście różnych egzemplarzy notowanych w latach 2016-2020).

W bardzo szczegółowym opracowaniu**, które ukazało się w Biuletynie Numizmatycznym nr 2/2012 autorzy Dariusz Ejzenhart i Ryszard Miller dokonują analizy tej odmiany z uwzględnieniem znanych stempli, detali awersu interpunkcji legendy otokowej oraz korekty stopnia rzadkości z R8 na R6.  W przytoczonej publikacji opisane są 3–krajcarówki z datą 1606 bite w mennicy złotostockiej w dwóch odmianach.

Na pierwszej z nich obwódka wewnętrzna awersu składa się z 54 perełek, a ogon orła nachodzi na obwódkę nominału. Obwódka wewnętrzna rewersu składa się z 45 perełek, kula zwieńczająca mitrę książęcą jest styczna z mitrą, a na lewej tarczy herbowej widnieje mniejszy orzeł.

3 krajcary 1606 odmiana 1

Źródło: Biuletyn Numizmatyczny nr 2/2012

Awers drugiej odmiany posiada obwódkę wewnętrzną składającą się z 51 perełek, a ogon orła kończy się nad obwódką nominału, Wewnętrzna obwódka rewersu zawiera 43 perełki i charakteryzuje się kulą znacznie bardziej oddaloną od mitry książęcej oraz większym orłem w lewej tarczy herbowej.

3 krajcary 1606 z pełną datą

Źródło: Biuletyn Numizmatyczny nr 2/2012

Ponadto na obu przedstawionych odmianach na innej wysokości są rozlokowane znaki interpunkcyjne pomiędzy słowami legendy otokowej.

Rocznik 1606 z pełną datą spotykany jest także jako hybryda opisanych powyżej odmian.

Poza przedstawionymi przez p. Ejzenharta i Millera monetami, 3-krajcarówka występuje jeszcze z jednym nieopisanym rewersem. W obwódce wewnętrznej znajduje się 38 (lub 39) perełek, tarcza z nominałem „24” posiada dodatkowe ozdobniki po bokach, a legenda kończy się kropką po dacie.

O ile zazwyczaj monety księstw śląskich występują znacznie rzadziej niż sugerowałyby to stopnie rzadkości przypisane im w popularnych katalogach, to w przypadku opisanej monety z roku 1606 z pełną datą sytuacja wydaje się odwrotna.

 

https://zlotystok.salwach.pl/

** Dariusz Ejzenhart, Ryszard Miller – Dwie odmiany 3-krajcarówki Jana Chrystiana i Jerzego Rudolfa z datą 1606, Biuletyn Numizmatyczny nr 2/2012

 

3 krajcary 1620 r. Henryk Wacław i Karol Fryderyk, Księstwo Ziębicko-Oleśnickie

Najczęściej występującymi odmianami monety 3 krajcary z 1620 r. są te z inicjałami mincmistrza mennicy oleśnickiej Burkharda Hase umieszczonymi nad łapami orła. Katalog p. Ejzenharta/Millera opisuje kilka odmian legendy otokowej i szczegółów tarczy herbowej tej monety.

3 krajcary 1620 BH

Źródło: wcn.pl

Dodatkowo w przytoczonym katalogu są opisane jeszcze 2 odmiany z innym miejscem ulokowania inicjałów BH. Ze stopniem rzadkości R3 przedstawiona jest moneta z inicjałami umieszczonymi nad głową orła, na obwódce wewnętrznej. Poza zaprezentowaną w katalogu odmianą z wciętymi bokami tarczy herbowej, spotykana jest także z prostą tarczą herbową.

3 krajcary 1620 BH

Źródło: krasowiak.pl

Kolejną odmianą jest moneta z inicjałami BH znajdującymi się pod łapami orła, której przypisano stopień rzadkości R2.

Moneta z tego rocznika występuje ponadto jeszcze w dwóch nieopisanych wariantach. W pierwszym z nich inicjały mincmistrza są umieszczone po bokach górnej części głowy orła.

3 krajcary 1620 BH

W kolejnej odmianie litery BH znajdują się bezpośrednio po bokach szyi orła.

3 krajcary 1620 BH

Źródło: wcn.pl

3 krajcary 1608 r. Jan Krystian i Jerzy Rudolf, mennica Złoty Stok

Moneta 3 krajcary z 1608 r. książąt brzesko – legnickich najczęściej występuje w jednym wariancie zapisu legendy i takowym jest najczęściej prezentowana w katalogach.

3 krajcary 1608 r. Złoty Stok
3 krajcary 1608 r.

Rewers: orzeł D:G·IOAN·CHR·ET·GEOR·RVD·E·F(3)

Awers: tarcze herbowe, nominał Z4 w obwódce, DVC·SIL·LIG·ET·BREG·608

Dodatkowo rocznik ten występuje z krótszym zapisem „SILESIAE” w postaci „SI”

3_krajcary_1608
3 krajcary 1608 r.

Rewers: orzeł D:G·IOAN·CHR·ET·GEOR·RVD·F(3)

Awers: tarcze herbowe, nominał Z4 w obwódce, DVC·SI·LIG·ET·BREG·608

3 krajcary 1708 r. Józef I, Śląsk pod panowaniem habsburskim

Rocznik 1708 monety 3-krajcarowej Józefa I z mennicy lennej we Wrocławiu jest znany w co najmniej  kilkunastu wariantach zapisu legendy otokowej.

Poniżej 3 krajcary z 1708 r.  poz. 1117 w katalogu p. Ejzenhart/Miller, ale z nietypowo zapisanym monogramem  probierza mennicy wrocławskiej (zamiast standardowej kropki znak plus pomiędzy inicjałami F N [Franz Nowack]).

3 krajcary 1708 r.
3 krajcary 1708 r.

Rewers: orzeł/ARCHID·AUS(F+N)DUX·BUR·SIL · 17-08·

Awers: portret/ IOSEPHUS·DG·R·I·S·A·(3)·G·HU·BO·REX

3 krajcary 1712 r. Karol VI, Śląsk pod panowaniem habsburskim

Monety Karola VI z mennicy lennej we Wrocławiu należą do relatywnie rzadkich monet i systematycznie osiągają coraz wyższe ceny.

Poniżej najczęściej spotykany rocznik 3 krajcary z 1712 r., ale w nienotowanej odmianie napisowej. Podobna do poz. 1152 w katalogu p. Ejzenhart/Miller, jednak z końcówką napisu SILE na rewersie oraz inaczej rozłożoną legendą awersu.

3 krajcary 1712 Karol VI
3 krajcary 1712 r.

Rewers: orzeł/ARCHID:AUST(F·N)DUX·BUR·ET·SILE · 17-12·

Awers: portret/ CAROLUS VI·DG·RO:I·(3)·S·A·GHIS·HU·B·REx·

3 krajcary 1696 r. Leopold I, Śląsk pod panowaniem habsburskim

Mennica lenna w Brzegu w roku 1696 wybiła dużą liczbę cesarskich monet 3-krajcarowych z portretem Leopolda I. Ta popularna moneta występuje w wielu wariantach legendy, lecz poniżej przedstawiony egzemplarz charakteryzuje się wyjątkowo ciekawym jej zapisem. Nieprawidłowo zapisane tytuł  „Arcyksiąże Austrii” – ARCHIDI.VS oraz „Burgundii” – BVodwrocone_B. Dodatkowo w słowie „Śląsk” niepotrzebna kropka po literze S – S·IL. Duża fantazja rytownika dostrzegalna także na awersie w imieniu władcy – kropka po literze L – L·EOPOLDUS

3 krajcary 1696
3 krajcary 1696

Rewers: orzeł/ARCHIDI.VS(C B)DVX BVodwrocone_B·S·IL 16-96·

Awers: portret/ L·EOPOLDUS·DG·R(3)·I S A G H·BR

3 krajcary 1674 r. Sylwiusz Fryderyk, Księstwo Oleśnickie

3-krajcarówki Sylwiusza Fryderyka z lat 1674-1677 wybite w mennicy oleśnickiej należą do monet popularnych, występujących w różnych odmianach napisowych. Charakterystyczną cechą tych monet jest zapis daty rozdzielonej koroną na orłem.

Ciekawą monetą jest nienotowana w katalogach odmiana z nierozdzieloną przez koronę datą 1674 r.

3 krajcary 1674 r.
3 krajcary 1674 r.

Rewers: orzeł/inicjały SP/CO·MONT·DO·I·HEID·STERN·&wycinanie·1674

Awers: portret księcia/SYLVI,FRID·DG·(3)·DVX·W·T·I·S·O·

3 krajcary 1622 r. miasto Głogów

Mennica w Głogowie w roku 1622, kiedy kierował nią Jan Jakub Huser wybijała monety 3- i 24-krajcarowe. Co do mniejszego nominału monety te w katalogach poświęconych numizmatyce śląskiej najczęściej są oznaczone stopniem rzadkości R2 lub R3. Jednak w ostatnich latach na aukcjach pojawiały się tylko pojedyncze egzemplarze.

3-krajcarówkę głogowską z monogramem „G” oraz oraz inicjałami mincmistrza IH dostępne współczesne katalogi najczęściej prezentują posługując się zdjęciem monety z 33 aukcji WCN.

3 krajcary miasto Głogów
Żródło: WCN, 3 krajcary miasto Głogów

Rewers: orzeł/FER·II·R·O·I·(…)

Awers: monogram G, inicjały IH/(…)CIVI GLOGOV 16ZZ

Ponadto występuje inna odmiana napisowa, która pojawiła się na aukcji w 2014 r.

3 krajcary miasto Głogów
3 krajcary miasto Głogów

Rewers: orzeł/(…)·R·O·I·S·(3)·A·H·(…)

Awers: monogram G, zap. inicjały IH/(…)GLOGOVI·1·6·ZZ

Najlepiej zachowana moneta z legendą awersu „GLOGOVIE” pojawiła się u naszych zachodnich sąsiadów w 2015 r., gdzie znalazła nabywcę za kwotę ponad 200 Euro

 

3 krajcary miasto Głogów
3 krajcary miasto Głogów

Rewers: orzeł

Awers: monogram G, inicjały IH/(…)CIVI·GLOGOVIE 16ZZ

Legenda w tej formie, choć lekko przesunięta względem monogramu występuje także na klipie pamiątkowej z 1622 r.

3krajcary_1622_glogow_klipa
Źródło: F.Friedensburg & H. Seger, klipa 3 krajcary Głogów